Bedankt voor dit bezoek. Viruswaarheid gaat door als Voorwaarheid!

De Grote Covid Paniek – deel 6

Kuddeverschijnselen

Door Paul Frijters, emeritus professor welzijnseconomie aan de London School of Economics 

In ons nieuwe boekje “The Great Covid Panic”[1] probeer ik met twee co-auteurs de hysterie van de laatste 20 maanden in breder historisch, economisch, politiek en sociaal kader te plaatsen. In dit deel wil ik het hebben over de kuddeverschijnselen die ‘ons sceptici’ zo verbaasd hebben. 

Ik wil eigenlijk vooral de puzzelstukjes delen: de wonderbaarlijke dingen die we de laatste 20 maanden gezien hebben. Door de diverse puzzelstukjes tegelijk in ogenschouw te nemen kunnen we veel verhalen over de laatste 20 maanden naar het rijk der fabelen verwijzen, terwijl sommige andere verhalen die eerst pure fantasie leken in één keer juist plausibel worden. Hieronder volgen de vijf belangrijkste puzzelstukjes zoals ik die zie.

 

1. De paniek ging de hele wereld rond.
Als nou alleen Europa of het Westen aan lockdowns en zelfvernietiging gedaan had, konden we nog geloven dat het probleem lag aan iets wat specifiek voor onszelf geldt: iets in onze Westerse cultuur, economie of politiek. Echter , 90% van de mensheid is ten prooi gevallen aan de COVID-paniek. Het begon niet eens in het Westen maar in China en daarna in die hele Aziatische regio. Singapore, Zuid-Korea, Taiwan en Australië hadden de grenzen al gesloten en waren al volop in paniek over COVID lang voordat we in Europa serieus met lockdowns bezig gingen. Dit geeft aan dat in elk geval de initiële paniek a-cultureel was: iedere bevolking was bevattelijk. De paniek was aanstekelijk, dwars door culturen heen.

2. De regelrechte haat aangaande landen en regio’s dicht in de buurt die het heel anders aanpakken.
Dit is misschien nog wel het raarste en belangrijkste puzzelstukje. We zagen het in 2020 in Europa vooral met Zweden en je ziet het vandaag in de VS met Florida en Texas: de gebieden waar de paniek volop woedt zijn laaiend over landen en regio’s die veel op hen lijken, maar niet met de paniek meedoen. In de paniekgebieden wil men alleen maar slechte dingen horen over die ‘verraders’ van het paniekverhaal. Zoiets slaat nergens op als het echt alleen om gezondheid zou gaan, want dan zouden zowel bevolkingen als regeringen juist razend benieuwd moeten zijn naar wat ander beleid elders wel niet oplevert. Weldenkende regeringen en bevolkingen die echt alleen maar bezig zijn zichzelf ‘te beschermen’ zouden juist aandachtig de vele beleidsexperimenten elders moeten toejuichen en onderzoeken. Nou, niets daarvan dus, en wat nog meer is: de woede tegenover landen en regio’s die het anders doen komt vooral vanuit de bevolking, niet vanuit de regeringen. Vraag jezelf bijvoorbeeld af of je het RIVM of het kabinet schamper hebt horen doen over Zweden. Nee dus, want daar zouden ze alleen maar problemen mee krijgen. Dat haatzaaien wordt door de media en de bevolking gedragen. Die willen graag horen dat landen die iets anders doen het vreselijk hebben. Zodra blijkt dat het in landen met ander beleid juist goed gaat, willen ze er niets meer over horen, terwijl het andersom zou zijn als het echt om gezondheid ging. Dit puzzelstukje is ontzettend belangrijk omdat het aangeeft dat we echt met een soort kuddegedrag te maken hebben. Daarin wil  de kudde vooral een kudde zijn die zich afschermt voor informatie die de verhalen van de kudde bedreigt.  Dit puzzelstukje past slecht bij verhalen waarbij verteld wordt, dat de massa alleen maar misbruikt en voorgelogen wordt (wat ook wel gebeurt, maar dat is niet het hele verhaal).

3. Haat tegenover andersdenkenden in eigen land.
Deze haat, waarvoor we alleen maar binnen Nederland zelf hoeven te kijken voor talloze voorbeelden, wordt de laatste 12 maanden gedragen door de regering die een apartheidssysteem heeft opgezet en natuurlijk ook de eerste demonstraties met harde hand heeft proberen uiteen te slaan. We zien het de laatste weken als het op ongevaccineerden aankomt die van alles en nog wat beschuldigd worden.
Echter, al helemaal aan het begin in maart/april 2020 zag je hordes vrijwillige kuddebewakers. Je had ze op het internet waar ze als dolle honden alles wat tegen de paniek in ging probeerden te verzuipen in hysterie. Je zag het in de kranten die stuk voor stuk schande spraken over een ieder die iets anders dacht. Je zag het in de verklikcultuur die snel naar boven kwam, waarin buren elkaar aangeven voor het niet naleven van de stortvloed aan nieuwe regeltjes.
Nou is dit bullying-fenomeen natuurlijk gedeeltelijk een weergave van het feit dat velen het fantastisch vinden om anderen de les te lezen, met COVID alleen maar als handig excuus om die megalomanie bot te vieren. Maar het ging al snel veel dieper dan dit en velen waren echt heel boos op degene die ‘niet meededen’. Ze vonden het een persoonlijk affront.
Ook dit slaat nergens op als het alleen om gezondheid zou gaan, of zelfs als het alleen maar een misbruik-door-de-regering verhaal was. Wat kan het de gevaccineerden bijvoorbeeld schelen wat ze in Urk doen als het alleen om gezondheid zou gaan? Nee, wederom is dit een puzzelstukje dat aangeeft dat er kuddevorming heeft plaatsgevonden, al in de eerste lockdown. Bovendien geeft dit puzzelstukje aan dat die kudde nationaal is: men houdt zich in Nederland totaal niet bezig met steden en kleine gebieden elders die iets ‘aparts’ doen, alleen hele landen. Als Madrid iets anders doet dan de rest van Spanje is dat dus Spanje’s probleem, terwijl Urk ‘ons probleem’ is. Er zijn dus nationale kuddes gevormd.

4. Een totaal gebrek aan zelfreflectie over de gevolgde weg de laatste 19 maanden.
Neem als voorbeeld het aerosolenverhaal. Voor de echt goed verstaander was het zonneklaar in april 2020 dat het virus vooral via aerosolen verspreid werd. Willem en Maurice zagen het snel en goed, allebei aan de hand van onderzoek door wakkere goede wetenschappers. Het RIVM, de media, het OMT en de regering hebben dat 12 maanden glashard ontkend en de wetenschappers die dit riepen zwart gemaakt.
Welke zelfreflectie is er echter geweest toen ze toch overstag moesten en dus toegaven dat ze 12 maanden lang naast de pot pisten en in feite de echte wetenschap hebben zwartgemaakt? Helemaal niets. Welke journalist die 12 maanden lang onzin napraatte als het op aerosolen aankwam heeft daarvoor excuus gemaakt en geleerd dat ze RIMV/OMT/regering niet zo blindelings moeten vertrouwen? Geen een van wie ik dat gehoord heb.
Integendeel, het verhaal van de mediameute blijft dat zij wetenschap volgen, terwijl pertinent is aangetoond dat ze dat dus 12 maanden lang niet gedaan hebben met alle gevolgen van dien. Dat zij die er professioneel baat bij hebben om op dit punt te liegen doorgaan met liegen is te begrijpen, maar zelfreflectie is er in zijn totaal niet geweest, ook niet bij de legio zogenaamde wetenschappers en volgers die zelf niets te vertellen hebben.
Waar is het massale besef geweest dat ze bedot zijn en dus helemaal niet weten wat wetenschap is? Het is er niet en dat is erg merkwaardig. Als het om gezondheid of puur onderdrukking zou gaan zou je dit niet verwachten. Maar als kuddedieren koste wat kost bij de kudde willen blijven is het juist heel logisch om zo fluide te zijn qua waarheid. Dit ‘ik wil het niet echt weten’ puzzelstukje geeft dus aan dat we met een soort kuddegedrag te maken hebben waarin er geen vaste waarheid is, maar alleen de kuddewaarheid van het moment. De geest van die kudde is dus bij uitstek onwetenschappelijk.

5. De totale desinteresse en het gebrek aan realisatie van de enorme schade van beleid, zowel dichtbij als ver weg.
Dat het vele Nederlanders geen ruk kan schelen dat miljoenen Indiërs en tientallen miljoenen Afrikanen naar de dood worden geleid door desastreus lockdownbeleid die ze van ons hebben afgekeken, is nog te begrijpen. Eigen volk eerst kun je dan nog denken, hoe wrang en eigenlijk intens racistisch dan ook. Nog veel meer apart is echter, dat het besef volstrekt niet doordringt hoeveel schade er in de allernaaste kring door de lockdowns wordt aangedaan. Ikzelf heb familieleden die hun eigen ouders de dementie hebben ingedreven en hun eigen kinderen doodongelukkig hebben zien worden door sociaal isolement, en die het toch echt niet zien dat dit door het  beleid en hun eigen volggedrag komt. Als ze  daarop gewezen worden, reageren ze wat verrast en afwijzend, hoe zonneklaar die schade ook is door hun eigen beleidsvolgend gedrag. Meteen wordt een onzinexcuusje gezocht ‘maar anders waren we allemaal dood door COVID’ – wat wetenschappelijke onzin is – maar ook nog eens gelogenstraft door hun eigen gedrag, want ze hebben de regeltjes natuurlijk helemaal niet goed gevolgd. Vaak hebben al die familieleden allang COVID gehad en toch blijven ze elkaar vermijden en onzin toespreken.
Die blindheid en wreedheid in eigen kring is uiterst merkwaardig want het gaat echt om de allernaasten voor wie mensen normaliter juist bereid zijn enorme offers te maken. Het geeft aan dat we met een kudde-fenomeen te maken hebben waardoor mensen volstrekt amoreel zijn geworden. Niet immoreel, want dat zou betekenen dat ze expres slecht zijn en weten dat ze slecht zijn, maar amoreel omdat ze hun morele kompas volstrekt kwijt zijn. Ze  bekijken zelfs hun eigen familiesituatie niet meer vanuit een vast moreel perspectief, maar gaan volledig met de meute mee in termen van gedrag en denkbeelden. Hun empathie voor de directe en verre omgeving is daarmee uitgeschakeld. Het is dus zoals Hannah Arendt de moraliteit van de gewone burgers in nazi-Duitsland omschreef: de kudde is op hol en de individuele kuddedieren zien geen waarheid of moraliteit anders dan die van de kudde als geheel.

 

Dit zijn de vijf belangrijkste puzzelstukjes waar een sociaal wetenschapper het volgens mij mee moet doen. Met deze vijf kunnen sociologen en historici uit de voeten door te zien waar we deze combinatie eerder gezien hebben. 

Doe dit vooral zelf. Bekijk ieder puzzelstukje en zie of je het er mee eens bent of nog iets toe wil voegen. Bedenk zelf wat voor rare kuddes we wel niet zien. Laat het op ook je inwerken wat allemaal wel niet mogelijk is met dit soort kuddes: de vernietigingsdrang die op kan komen in dit soort kuddes. 

Op dit punt hebben we tot nu toe nog nauwelijks iets meegemaakt. Het kan qua destructief gedrag nog allemaal veel en veel kwaadaardiger. Voor de sociale wetenschappers onder ons ligt er dus ook de vraag of het inderdaad nog kwaadaardiger gaat worden of dat de kudde langzaam uit elkaar groeit en tot zijn zinnen komt. Ik denk het laatste, maar waarom is iets voor een later schrijven. De volle ernst en het mogelijke ‘worst case scenario’ van de situatie inzien is echter onontbeerlijk om liefde en waarheid te helpen winnen. 


[1] Great Covid Panic

 

Meld je aan voor de nieuwsbrief